Werkgevers: verantwoordelijkheden alcohol en werk

Werkgevers
Waarschijnlijk heeft u wel eens stilgestaan bij de combinatie ‘alcohol en werk'. Misschien heeft u zelfs al eens te maken gehad met alcoholproblemen op de werkplek: een werknemer die meerdere malen met een alcoholkegel op het werk verscheen bijvoorbeeld. Statistisch gezien komt alcoholmisbruik en -verslaving bij één op de twaalf werknemers voor. Deze problematiek reikt verder dan het privé-leven van de betreffende werknemer. Zowel vanuit wettelijk als bedrijfseconomisch oogpunt is het ook úw probleem. Om deze reden is het belangrijk u in te zetten om deze problematiek zoveel mogelijk te voorkómen en, daar waar nodig, op te lossen.

Op deze pagina vindt u informatie over uw wettelijke en maatschappelijke verantwoordelijkheden ten aanzien van het voorkómen en oplossen van alcoholproblemen van werknemers. Daarnaast kunt u lezen hoe u alcoholproblemen op de werkplek kunt signaleren en deze op een constructieve wijze aan kunt pakken. Ten slotte wordt de opzet en uitvoering van een alcoholbedrijfsbeleid beschreven.

Verantwoordelijkheden
Als werkgever bent u verantwoordelijk op veel niveaus. Ten eerste draagt u zorg voor de bedrijfseconomische gezondheid van uw bedrijf. Ten tweede is het uw verantwoordelijkheid te handelen overeenkomstig de Nederlandse (en Europese) wet- en regelgeving. Ten derde is er uw maatschappelijke verantwoordelijkheid. Deze laatste categorie staat meer en meer in de belangstelling.

Het onderwerp ‘alcohol en werk' raakt al deze verantwoordelijkheden. Op deze pagina worden zowel uw wettelijke als maatschappelijke verantwoordelijkheid ten aanzien van het gebruik van alcohol door werknemers toegelicht.

Wettelijke verantwoordelijkheid
De wetten die betrekking hebben op alcohol en werk zijn: de arbeidsomstandighedenwet (ARBOwet), de Wet verbetering Poortwachter (WvP), de Wet uitbreiding loondoorbetaling bij ziekte (WULBZ), de wet arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO), de Wet Premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen (PEMBA) en de Drank- en Horecawet. Enerzijds beschrijven ze de verantwoordelijkheid van de werkgever in het voorkómen van alcoholproblemen, anderzijds tonen ze het financiële belang voor de werkgever om alcoholproblemen bij werknemers te voorkómen en/of vroegtijdig te signaleren en op te lossen.

ARBOwet
De ARBOwet stelt de werkgever en werknemer samen verantwoordelijk voor het welzijn, de gezondheid en veiligheid op het bedrijf. De artikelen 3, 4, 5 en 8 beschrijven de verantwoordelijkheid van de werkgever en artikel 11 beschrijft de verantwoordelijkheid van de werknemer.

• Artikel 3: arbeidsomstandighedenbeleid:

Het werk mag geen nadelige invloed hebben op het welzijn, de gezondheid en veiligheid van werknemers. Risicovolle arbeidsomstandigheden moeten dan ook zo veel mogelijk beperkt worden. Bepaalde arbeidsomstandigheden verhogen de kans dat iemand een alcoholprobleem krijgt. In de Horeca bijvoorbeeld hebben werknemers een verhoogde kans op alcoholproblemen door de continue beschikbaarheid van alcohol. U dient als werkgever na te gaan welke risicovolle arbeidsomstandigheden uw bedrijf kent ten aanzien van problematisch alcoholgebruik van werknemers. Vervolgens dient u ter beperking hiervan maatregelen te nemen.

• Artikel 4: Aspecten van het arbobeleid

Dit artikel vermeldt de verplichting voor de werkgever tot het voeren van een ziekteverzuimbeleid. Risicovolle arbeidsomstandigheden (bijvoorbeeld door alcoholproblemen) moeten beperkt worden.

• Artikel 5: Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E)

Een RI&E is verplicht voor iedere ondernemer met personeel. Het houdt in dat u nagaat of er voldoende voorzorgsmaatregelen zijn getroffen om schade aan de gezondheid van u en uw werknemers te voorkomen. Een Plan van Aanpak met verbeteringsmaatregelen maakt deel uit van de RI&E. Bij de uitvoering van een R&E is het verplicht u te laten bijstaan door een deskundige, zoals dit aangegeven staat in de Arbowet. Maatregelen met betrekking tot het gebruik van alcohol in relatie tot de werkuitvoering kunnen hierin worden meegenomen.

• Artikel 8: Voorlichting en onderricht

U bent als werkgever verplicht uw werknemers voor te lichten over risicovolle arbeidsomstandigheden en over de maatregelen die u treft ter beperking hiervan. U kunt uw personeel bijvoorbeeld voorlichten over alcoholproblemen en de werkplek.

• Artikel 11: Algemene verplichtingen werknemers

Werknemers zijn verplicht om opgemerkte gevaren ten aanzien van veiligheid en gezondheid bekend te maken bij de werkgever of leidinggevende. Daarnaast is de werknemer verplicht zorg te dragen voor het eigen welzijn, de veiligheid en gezondheid en die van anderen. U als werkgever kunt uw werknemers attenderen op het feit dat dit ook van toepassing is wanneer het om onverantwoord alcoholgebruik gaat.

Wet verbetering Poortwachter
De WvP beschrijft zowel uw rechten en plichten als die van uw werknemer ten aanzien van het eerste ziektejaar. Met deze wet wordt beoogd de WAO-instroom te beperken en een succesvolle reïntegratie van werknemers te bevorderen. U, de werknemer en de ARBO-dienst hebben samen een actieve en duidelijke rol in het reïntegratieproces. U bent verplicht na zes weken ziekte van uw werknemers een plan van aanpak voor herstel en reïntegratie op te stellen, na dertien weken ziekte een reïntegratiedossier aan te leggen en in de achtste maand een reïntegratieverslag naar het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) te sturen voor een WAO-aanvraag. Als blijkt dat u te weinig gedaan heeft aan herstel en reïntegratie voor de werknemers volgen er sancties, zoals nog eens 52 weken loon doorbetalen.

Wet uitbreiding loondoorbetaling bij ziekte
Met de WULBZ is de Ziektewet grotendeels geprivatiseerd en moeten werkgevers zelf opdraaien voor de kosten van het ziekteverzuim gedurende het eerste ziektejaar (werkgevers kunnen zich ook laten verzekeren voor dit risico). Gedurende het eerste ziektejaar moet u 70 tot 100 procent loon door betalen. Dit betekent dat u - elke dag dat een werknemer als gevolg van alcoholproblemen verzuimt - betaalt. In dit verband is het goed om (nogmaals) op te merken dat de grootste psychische klacht onder mannelijke werkenden alcoholproblemen zijn.

Wet Arbeidsongeschiktheids-verzekering
Middels de WAO wordt u als werkgever gestimuleerd om het ziekteverzuim en de arbeidsongeschiktheid in uw bedrijf zo veel mogelijk te voorkomen of te beperken, alsmede de reïntegratie zo goed mogelijk te regelen. Dat kan door goede arbeidsomstandigheden (preventie) en door mensen met een arbeidshandicap meer kansen op werk te bieden.
Sinds 1998 bestaat de WAO-premie die u als werkgever moet betalen uit twee delen:

• Basispremie: deze is voor iedereen gelijk en verplicht. WAO-uitkeringen worden hieruit betaald van mensen die al langer dan vijf jaar arbeidsongeschikt zijn en WAO uitkeringen die voor 1998 zijn ingegaan.
• Gedifferentieerde premie: deze kan per bedrijf verschillen en is niet verplicht (een werkgever mag ook eigenrisicodrager zijn). Naarmate meer werknemers uit uw bedrijf in de WAO terechtkomen, zult u meer premie moeten betalen. U bent dus verantwoordelijk voor de WAO-lasten die ontstaan als uw werknemers in de WAO terechtkomen.

Wet Premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheids-verzekeringen (PEMBA)
De premiedifferentiatie heeft directe gevolgen voor iedere werkgever die de publieke WAO-verzekering ‘gewoon' via de uitvoeringsinstelling regelt. De werkgever met een hoog arbeidsongeschiktheidsrisico ziet dit voortaan direct terug in zijn WAO-premie: hoe hoger de arbeidsongeschiktheid, hoe hoger ook de WAO-premie. Voor kleine bedrijven is de hoogte van de WAO-premie (sinds 1 januari 2003) niet langer afhankelijk van het aantal werknemers dat in de WAO terecht komt. Pemba blijft na 1 januari 2003 formeel ook voor kleine bedrijven van kracht, maar materieel is de wet voor hen afgeschaft.

Drank- en Horecawet
Wanneer u alcohol op het werk beschikbaar stelt en u jong personeel in dienst heeft, dient u de drank- en horecawet in acht te nemen. Volgens deze wet is het namelijk verboden om alcohol te schenken of te verkopen aan jongeren onder de zestien jaar. Sterke drank (alle gedestilleerde dranken die twintig procent alcohol of meer bevatten) mag alleen aan jongeren van achttien jaar en ouder geschonken en verkocht worden. Niet de drinker, maar de schenker wordt beboet wanneer deze regeling niet in acht wordt genomen. Deze bepaling is in de wet opgenomen omdat alcohol voor kinderen en jongeren extra schadelijk is en zij niet goed in staat zijn de grens tussen verantwoord en onverantwoord drinkgedrag te herkennen. Deze wet is het laatst gewijzigd op 13 april 2000.

Geraadpleegde literatuur

• www.szw.nl
• www.arbeidsinspectie.nl
• www.minvws.nl/images/alcwet_tcm10-16032.pdf (tekst drank- en horecawet)

Maatschappelijke verantwoordelijkheid
Vroeger werd een bedrijf afgerekend op de winst die er gemaakt werd. Tegenwoordig ligt dit heel anders. Bedrijven hebben niet alleen een economische verantwoordelijkheid, maar - als gevolg van de veranderde denkwijze in de samenleving - ook een maatschappelijke. De samenleving verwacht van ondernemingen dat zij transparant zijn en verantwoording afleggen over hun bedrijfsvoering. Niet alleen in financiële zin maar ook op gebied van milieu en sociale zaken.

Maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo)
Maatschappelijk verantwoord ondernemen houdt in dat een bedrijf bewust en structureel inhoud geeft aan haar maatschappelijke rol. Dit gaat veel verder dan waartoe de wet een bedrijf verplicht en leidt tot een toegevoegde waarde voor zowel het bedrijf als de maatschappij. Het is voor een bedrijf belangrijk om een goede balans te vinden tussen economische doelstellingen enerzijds en sociale, ethische en ecologische belangen anderzijds. Er moet een gezond evenwicht zijn tussen people, planet en profit. Individuele ondernemingen, maar ook hele economieën kunnen worden afgerekend op hun eindresultaat op deze drie dimensies. Maatschappelijk verantwoord ondernemen vereist dus een strategische visie en management en is gericht op alle belanghebbenden van de onderneming. Hierbij gaat het dan bijvoorbeeld om consumenten, omwonenden, werknemers en bedrijven in de keten van productie- en dienstverlening.

Alcohol en mvo
Alcoholproblematiek is een groot maatschappelijk probleem. Het reikt veel verder dan de problemen op de werkvloer. Alcoholproblemen ontwrichten individuen en zelfs hele gezinnen. Daarnaast zijn ze onder andere verantwoordelijk voor hoge kosten in de gezondheidszorg, dodelijke verkeersslachtoffers en agressiviteit. Door binnen uw bedrijf aandacht te schenken aan alcoholproblematiek (bijvoorbeeld in de vorm van een alcoholbeleid, trainingen leidinggevenden en/of voorlichtingen op de werkvloer) voorkomt u niet alleen bedrijfskosten en imagoverlies binnen uw bedrijf, maar u dient hiermee de maatschappij als geheel. Een alcoholbedrijfsbeleid is dus een heel goede manier om de samenleving te tonen dat u maatschappelijk verantwoord onderneemt.