Kinderpastoraat

Kinderpastoraat staat eigenlijk nog in de kinderschoenen. Kinderpastoraat is zorg op een herderlijke manier voor de groei en de ontwikkeling van een kind. Je kunt een voorbeeld zijn van wie de Here Jezus is. Wat is het een mooie taak om kinderen te leren met hun nood naar Jezus te gaan, die hen wil troosten, helen en nieuwe kracht wil geven!

Joost is 9 jaar. Een jaar geleden is zijn beste vriendje omgekomen door een verkeersongeluk. Hij is daar nu nog steeds veel mee bezig. Zijn ouders hebben er veel voor gebeden en geprobeerd hem zo goed mogelijk op te vangen. Maar ze merken dat ze er niet goed uitkomen. Ze weten niet zo goed raad met zijn gedrag. Hij trekt zich regelmatig terug. Verder is hij af en toe onredelijk boos over kleinigheden. Er is dan geen land meer met hem te bezeilen. Zijn ouders willen hem dolgraag helpen. Maar ze merken dat ze steeds vaker gerriteerd reageren op zijn gedrag. Joost trekt zich daarna alleen maar verder terug.

Hulp in de gemeente
De ouders van Joost besluiten om hulp te vragen bij de pastoraal werker in hun gemeente. Na een gesprek met de ouders stemt de pastoraal werker ermee in om eens met Joost te praten. Hij heeft gelukkig ervaring met kinderwerk en verwacht dan ook wel te kunnen helpen. Het eerste gesprekje met Joost verloopt ontspannen. De ouders zijn opgelucht dat ze deze stap hebben gedaan en dat er nu iemand is die wil helpen. Na verloop van een paar contacten blijkt echter dat de pastoraal werker er toch ook geen raad mee weet. Joost heeft wel wat verteld over zijn vriendje maar over het ongeluk en de begrafenis zwijgt hij. Ook wil hij er niet over bidden. De pastoraal werker voelt zich opgelaten. Hij heeft wel ervaring met kinderen maar weet niet hoe hij dit moet aanpakken.

Kinderpastoraat is eenvoudig
Veel mensen hebben wel iets met kinderen. Kinderen zijn niet zo gecompliceerd als volwassenen, is de gedachte. In de bijbel staat immers dat je zo eenvoudig mag geloven als een kind. Dus het moet helemaal niet zo moeilijk zijn om kinderen te helpen. In eerste instantie is dat vaak ook zo. We moeten het natuurlijk niet moeilijker maken dan het is. Op zich is het helemaal niet zo moeilijk om iets voor een kind te betekenen. Gewone aandacht, warmte en liefde kunnen al heel veel betekenen. Luister naar het kind, neem zijn verhaal serieus en leg het in Gods hand. Veel kinderproblemen kunnen zo worden opgelost of verzacht.

Kinderpastoraat is niet eenvoudig
In de praktijk blijkt kinderpastoraat lang niet altijd zo eenvoudig. Als het gaat om wat ingewikkelder problemen dan blijkt kinderpastoraat vaak veel moeilijker dan volwassen pastoraat. De meeste mensen vinden het gemakkelijker om hulp aan volwassenen te geven dan aan kinderen. Niet zelden blijft het dan ook bij gesprekken met ouders. Op zich zijn die gesprekken met ouders een goede zaak. De ouders zijn en blijven de belangrijkste personen in het leven van een kind. Maar specifieke aandacht voor een kind is soms ook nodig. In de situatie van Joost is er grote kans dat er niets meer gebeurd of dat er wordt verwezen naar professionele hulpverlening. Toch zou een goede kinderpastor best wat kunnen betekenen voor Joost en zijn ouders. Laten we eens kijken wat kinderpastoraat nu eigenlijk moeilijk maakt. We kijken achtereenvolgens kort naar vier aandachtsgebieden voor het kinderpastoraat.

1. Werkvormen
De belangrijkste dingen in het leven leren kinderen niet door wat hen verteld wordt, maar door wat ze zien en door wat ze meemaken. Het voorbeeld van ouders en ook van een kinderpastor is daarom heel belangrijk. Lees maar eens na in Deuteronomium 6:4 -9. Kinderpastoraat betekent bouwen aan een relatie. Binnen de veiligheid van deze relatie kan een kind zich uiten en zijn moeiten in Gods hand leggen. Kunt u een relatie opbouwen met een kind? Veel kinderpastoraat bloedt dood doordat volwassenen gericht zijn op praten. Maar je zult ook andere werkvormen moeten kiezen. Kinderen uiten zich in woorden maar zeker ook door spel en creativiteit. Verder leren en verwerken kinderen door verhalen die ze horen. Er zijn dus heel veel andere werkvormen te bedenken: samen dingen doen, samen spelen, tekenen, verhalen vertellen, enzovoorts. Leef je in het kind in en wees creatief.

2. Communicatie
Om te kunnen communiceren met kinderen zul je bij hen moeten aansluiten. Hoe denken en voelen kinderen? Wat is hun belevingswereld? Waarover fantaseren ze? Wat maken kinderen allemaal mee op school? Waar praten ze over met vrienden en vriendinnen? Waar kijken ze naar op televisie? Om het een beetje anders te zeggen: kun je door de knieën?

3. De 'sociale omgeving'
Nog veel meer dan volwassenen zijn kinderen onlosmakelijk verbonden met de mensen om hen heen. Denk aan de school, leeftijdsgenoten, de kerk, familie en natuurlijk vooral het eigen gezin. Ouders, broers en zussen oefenen een sterke invloed op de situatie en de eventuele problemen van een kind. Een probleem van een kind is niet zelden eigenlijk een gezinsprobleem. Een kind kan bijvoorbeeld in de problemen komen als gevolg van de spanningen in het huwelijk van zijn ouders. Verder is het natuurlijk zo dat ouders verantwoordelijk zijn voor het wel en wee van hun kind. Belangrijke zaken in het leven van het kind moeten besproken worden met de ouders. Een kind is in allerlei opzichten afhankelijk van zijn ouders. Contact met een kind betekent dan ook tevens contact met ouders.

4. De ontwikkeling van een kind
Een kind is een persoon in ontwikkeling. Bepaalde periodes in die ontwikkeling kunnen problemen opleveren. De koppigheid van een peuter kan tot een probleem worden, vooral als de ouders er niet mee om kunnen gaan. De inschatting van de ernst van een probleem moet ook altijd gebeuren tegen de achtergrond van de ontwikkeling van het kind. Het zal duidelijk zijn dat wanneer een kleuter in drift een vaas kapot gooit dit anders beoordeeld moet worden dan als dit zelfde gebeurt door een tienjarig kind. Verder is het zo dat onopgeloste problemen op een bepaalde leeftijd weer leiden tot andere problemen. Het ene probleem stapelt zich dan als het ware bovenop het andere probleem. Niet alleen is het ontwikkelingsniveau bepalend voor de inschatting van een probleem maar ook voor de manieren waarop aan een oplossing gewerkt wordt. Welke strategie en welke werkvormen kies je?

In vogelvlucht hebben we gekeken naar vier aandachtsgebieden voor het kinderpastoraat. Een kinderpastor zal zich op deze gebieden moeten bezinnen en bekwamen. Binnen de cursus kinder- en tienerpastoraat van Chris* wordt hier aandacht aan besteed.

*Chris biedt pastoraat en advies aan kinderen, tieners én ouders middels een telefonische hulplijn (078 - 63 123 00) e-mail (help@chris.nl) en een chatbox (http://www.chris.nl/). Daarnaast biedt Chris onderwijs aan jeugdwerkers, ouders en andere belangstellenden middels haar cursus Kinder- en Tienerpastoraat. Chris is onderdeel van Stichting De Hoop.