Als ouders uit elkaar gaan 

Als ouders uit elkaar gaan is dat meestal geen gebeurtenis die zomaar plaatsvindt. Ook voor een kind niet. We kunnen alleen maar goed begrijpen wat echtscheiding voor het kind betekent als we het plaatsen in de belevingswereld van het kind.
In de hulpverlening wordt wel een fasering in drie delen aangehouden:

1. Crisisfase
2. Reorganisatiefase
3. Stabiliseringsfase

De crisisfase
In deze fase hebben de meeste kinderen te maken met onvoorspelbare gebeurtenissen. Hoewel volwassenen vanuiteen soort schuldbewustzijn de zogenaamde"happy divorce"in het levenhebben geroepen (een in redelijkheidverlopende echtscheiding) komt die in de praktijk niet zo heel vaak voor. En voor het kind is het nooit "happy".

Er wordt van het kind een reactie verwacht op het verlies van belangrijke hechtingsfiguren. De aard van deze reactie hangt nauw samen met het type gezin waar het kind uit komt en de situatie zoals die was voor de scheiding.

We kunnen globaal een drietal gezinnen onderscheiden:

1. Turbulente gezinnen.
   Deze worden gekenmerkt door ernstige conflicten, soms zelfs geweld.
   
2. Gezinnen in conflictsfeer.
   Hier is sprake van merkbare spanning, maar deze worden door de kinderen niet als ernstig beschouwd.
   
3. Gezinnen in harmonie.
   Hier heerst een gewone of zelfs plezierige sfeer, waarin niets wijst op een dreigende echtscheiding.

Voor kinderen uit turbulente gezinnen komt de echtscheiding meestal niet onverwacht. En hoewel ze noch vader, noch moeder willen missen, willen ze verlost worden van de ruzies. Kinderen uit gezinnen in conflictsfeer zien de scheiding soms wel aankomen, al is het toch een flinke teleurstelling. Voor kinderen uit harmonieuze gezinnen is de echtscheiding veel onbegrijpelijker. Zij hebben geen tastbare reden en kunnen niet hun eigen argumenten ontwikkelen om de scheiding aanvaardbaar te maken: zij waren immers het ideale gezin?

De reorganisatiefase
Dit is de fase waarin kinderen en ouders hun leven opnieuw gaan inrichten. Veel van het oude vertrouwde is verdwenen. Dit is ook de fase waarin veel kinderen problematisch gedrag gaan vertonen, vaak als gevolg van het feit dat er een zogenaamd opvoedingsvacuüm ontstaat.
De ouder waar het kind bij blijft wonen, heeft het vaak enorm moeilijk om het huishouden weer te laten draaien en de eigen emoties te verwerken. Als gevolg hiervan wordt de opvoeding een minder belangrijk aandachtsgebied. Kinderen krijgen veel ruimte met als argumentatie dat ze het al moeilijk genoeg hebben. Maar juist regels en grenzen bieden veiligheid voor een kind.

De andere ouder probeert vaak het kind zoveel aandacht en liefde te geven, uit angst om het anders te verliezen Veel kinderen komen in een loyaliteitsconflict terecht. Ze weten hoe gevoelig
het is om over de andere ouder te praten. Ze willen absoluut niet uitgehoord worden. Ze willen ook geen partij kiezen maar worden daar vaak toe gedwongen.

De stabiliseringsfase
Tijdens deze fase treden er geen plotselinge veranderingen meer op in relaties en levensomstandigheden. Wat echter vaak blijft zijn de gedragsproblemen mede als gevolg van wat ik eerder aangaf: het is moeilijk om de teugels weer aan te halen als er al een tijdje van de vrijheid is genoten. Tegelijkertijd blijft overeind staan dat het voor het welzijn van de kinderen wel van groot belang is.

Pastorale aanknopingspunten
De begeleiding duurt normaal gesproken lang. De fundamenten van het kind zijn door elkaar geschud en in veel gevallen aan het wankelen gebracht. Dat betekent dat er gewerkt zal moeten worden aan herstel van vertrouwen. Kinderen moeten opnieuw ontdekken dat er wel degelijk een fundament is in hun leven. Maar pas op met het al te vlug aan komen zetten met het feit dat de Heere Jezus het fundament is in hun leven. Dat is wel zo, maar zeker voor jonge kinderen wordt de Heere Jezus gerepresenteerd door hun ouders! Wees alert! Zorg dat uw leven een voorbeeld is van stabiliteit en laat ze (her-)ontdekken dat het waar is wat de bijbel aangeeft:

"want een ander fundament dan dat er ligt, namelijk Jezus Christus, kan niemand leggen."
(1 Kor.3:11)

Zoals we eerder zagen, is de veiligheid van ieder kind aan het wankelen gebracht als ouders gaan scheiden. Daarom heeft een kind extra behoefte aan veiligheid. Veiligheid vindt een kind in duidelijke regels en grenzen en liefst voortzetting van de bestaande regels.

• Accepteer het kind met zijn gevoelens.
• Geef het kind de ruimte om er over te praten maar forceer niets.
• Realiseer u dat vertrouwen wordt geschonken, het is nooit iets waar we recht op hebben!
• Waak ervoor om zelf partij te kiezen, dan bent u voor het kind niet meer acceptabel!
• Voor kinderen kan het prima werken om hun gevoelens door middel van spel, tekeningen of een andere activiteit te uiten.
• Komt het kind met geloofsvragen, laat dan Jezus' verdriet zien vanuit de bijbel.
  (Hebr.4:15 Want wij hebben geen hogepriester, die niet kan medevoelen met onze zwakheden....) Jezus huilde ook. God begrijpt het beter dan u of ik als een kind boos is op Hem. Stop dat niet weg, het is een deel van het verwerkingsproces.
  Het is wel belangrijk dat een kind zich met zijn boosheid tot God richt en niet bij Hem wegloopt hoewel dat laatste ook kan gebeuren. Hun vraag: ‘waar was God toen dit met mij gebeurde', kan ook bij de pastoraal werker dezelfde vraag oproepen. Hoe het ook zei, we zullen zelf een antwoord moeten vinden op de vraag: ‘Waar is God als mensen lijden'.
  
  Tegelijkertijd moeten pastoraal werkers zich realiseren dat kinderen vaak een andere weg bewandelen om te leren omgaan met hun verdriet en hun geloof in God.
  Dat geldt in nog sterkere mate voor tieners. In alle gevallen geldt: geef ze de ruimte en durf God te vertrouwen!
  
  Bid voor het kind, bid eventueel met het kind als daar mogelijkheden voor zijn. (Laat de kinderen tot Mij komen)
• Besteed speciaal aandacht aan het schuldgevoel dat het kind mogelijk zelf heeft over de scheiding, als zou hij de schuldige zijn. Dat gevoel moet het kind absoluut kwijt.
• Wees reëel. Veel kinderen denken dat het wel weer goed komt of maken fantasieën hoe het zou kunnen zijn. In hun gebed komt het terug. Ze kunnen het een tijdje nodig hebben als bescherming maar haal ze er op tijd uit!

Natuurlijk, God kan wonderen doen, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het overgrote deel van alle echtscheidingen, ook onder christenen, niet meer ongedaan wordt gemaakt. Kinderen hebben die (harde) duidelijkheid nodig om gezond een verder leven op te kunnen bouwen. Wees daarom voorzichtig met uw eigen gebed!
Als we ons realiseren dat kinderen het beeld dat zij krijgen van het huwelijk van hun ouders als voorbeeld voor hun eigen toekomstige relatie zien, dan weten we hoe belangrijk het is om het goede voorbeeld te geven.

Conclusie
Kinderen van gescheiden ouders vormen een duidelijke risicogroep. Het is een grote, groeiende groep die een wankel fundament heeft voor de toekomst van een eigenrelatie. De gemeente van Christus moet zich dan ook bewust zijn van haar verantwoordelijkheid om de zorg voor deze kinderen op zich te nemen. Daarnaast mag elke gemeente zich afvragen in hoeverre echtscheiding een geaccepteerd gegeven is geworden. In hoeverre is de gemeente nog anders dan de wereld?