Wie bepaalt de grenzen?

De vraag naar de gewenste grenzen voor een maatschappij is nog niet zo gemakkelijk. Met het naar de achtergrond verdwijnen van externe ‘aanbieders’ van grenzen (de kerk, de overheid, etcetera), zijn de mensen voor een groot deel op zichzelf aangewezen om hun eigen, heel individuele grenzen vast te stellen. Anders geformuleerd: de mensen dienen hun eigen normen en waarden te formuleren, wat men wel en wat men niet of niet meer accepteert. Bij normen gaat het immers om het vaststellen van grenzen. De grenzen die de overheid en de maatschappij willen hanteren voor een ordelijk samenleven én de grenzen die we voor onszelf als individuen hebben.

Nu is het bij de normen van en voor de samenleving nog niet zo gemakkelijk gesteld. Het is een beetje vergelijkbaar met wat gezegd werd bij de recente Europese Kampioenschappen: Nederland kent ongeveer 16 miljoen bondscoaches die precies weten hoe het Nederlands elftal moet spelen. Zo is het vaststellen van normen sterk geïndividualiseerd: mijn normen hoeven niet die van jou te zijn, noch de jouwe die van mij.

Van de overheid als normgever zijn we in Nederland inmiddels afgestapt. In Nederland is de overheid bezig met een terugtredingsoperatie, met privatisering en deregulering. Hierdoor moeten nu allerlei maatschappelijke taken en verantwoordelijkheden door de samenleving zelf gedragen gaan worden. Maar de overheid weet soms niet meer wat nog wel en wat niet meer tot haar taken- en (morele) verantwoordelijkheidspakket gerekend moet worden. Dat zorgt voor onduidelijkheid en voor onzekerheid.

De toenemende secularisatie van onze zogenaamde postmoderne samenleving heeft volgens sommigen gezorgd voor een vermindering van het normbesef. Daaruit zouden de negatieve gevolgen voortkomen waarmee wij vandaag de dag geconfronteerd worden: zinloos geweld, toenemende criminaliteit, et cetera. Normen en waarden zijn gerelativeerd, dat wil zeggen: er zijn geen absolute, algemeen en altijd geldende waarden en normen meer. Vandaag gelden déze normen, morgen kunnen ze vervangen zijn door andere.