Wat is manipulatie?

Manipuleren zou je kunnen definiëren als "het vormen van de werkelijkheid of mensen zodat die beantwoorden aan jouw wensen". Manipulatief gedrag is niet voor jezelf opkomen, maar proberen te krijgen wat je wil met behulp van achterbakse middelen. Je probeert de ander zo te beïnvloeden dat jouw wil geschiedt, of die ander dat nu wil of niet. In gezinnen gebeurt dit regelmatig: "Als je lief bent, krijg je een ijsje". Of op de vraag van een kind "waarom?", antwoordt de ouder: "Omdat ík het zeg".

Manipulatie wordt wel indirect agressief genoemd. Het heeft altijd een verborgen karakter: het is het tegenovergestelde van openlijk en ruiterlijk uitkomen voor wat we willen. Er worden twee vormen van manipulatief gedrag onderscheiden. Bij de negatieve vorm haalt iemand de ander naar beneden ten gunste van zichzelf. Bij de 'positieve' vorm hemelt iemand de ander op door zichzelf naar beneden te halen, zijn eigen zwakheid te etaleren en het gebrek aan macht voor te stellen als morele deugd.

De basisidee achter manipulatie is: als je je niet gedraagt zoals ik wil, dan zul je lijden. Een krachtige vorm van manipulatie is dat we dreigen anderen te straffen als zij niet doen wat wij willen: we noemen hen dan bijvoorbeeld ‘slecht’ of ‘egoïstisch’ of schuiven ons ziek-zijn op hen. We manipuleren de ander door hem angst aan te praten ("Als je dit niet doet, ga ik weg"), hem met een taak op te zadelen die niet bij hem hoort ("Als jij deze taak niet uitvoert, gaat het hele project niet door") of door hem zich schuldig te laten voelen.

Een bekende vorm van deze laatste vorm is dreigen met suïcide. De zelfzucht van deze persoon gaat ten koste van zijn directe omgeving die haar uiterste best moet doen om hem te ‘redden’. Lukt dat niet, dan resulteert dat in schuldgevoelens.