Hoe ontstaat borderline?

Vaak lijkt er bij mensen met borderlineproblematiek sprake te zijn geweest van een hechtingsstoornis: in de vroege kindertijd zijn er problemen geweest in relatie tot belangrijke hechtingsfiguren zoals ouders/verzorgers. Hierdoor heeft de persoon in kwestie een gebrek aan basisveiligheid ontwikkeld en kan hij/zij zich erg moeilijk hechten (emotioneel binden aan anderen). Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij een kind dat lange tijd in het ziekenhuis heeft moeten liggen na de geboorte, terwijl de moeder ernstig ziek was en daardoor niet in staat was om langs te komen om haar kind te knuffelen en verzorgen. Of: het kind wordt door vreemden verzorgd. Dit kan bij het kind emoties oproepen die het niet aankan. Een nog ingrijpender situatie die voor hechtingsstoornissen kan zorgen, is wanneer een kind seksueel misbruikt wordt of mishandeld.

Invaliderende communicatie
Eén psychologische risicofactor voor het ontstaan van borderlineproblematiek vinden we in de zogenaamde invaliderende communicatie in het gezin van herkomst: het kind krijgt niet de kans om eigen gevoelens, gedachten en voorkeuren te uiten want hier wordt niet, ontkennend of misprijzend op gereageerd. Bijvoorbeeld, het kind zegt: "ik heb dorst" en de ouders reageren met: "Nee je hebt geen dorst, zeur niet", in plaats van het kind te drinken te geven. Of, wanneer het kind huilt, zeggen de ouders zonder te kijken naar de oorzaak van het verdriet: "Hou op, huilebalk!"(in plaats van het kind te troosten). Volgens Linehan, die een speciale behandelmethode heeft opgezet voor mensen met borderlineproblematiek, leert een kind zo de emoties niet te reguleren en moet het voldoen aan een gezinsideaal. Het kind schrijft op een gegeven moment pijnlijke ervaringen toe aan zijn eigen negatieve eigenschappen. Je kunt beter het idee hebben dat je zelf slecht bent, dan te beseffen dat je in een onbetrouwbare omgeving leeft. Doordat het kind de negatieve gebeurtenissen aan zichzelf toeschrijft, leert het niet op een gezonde manier conflicten op te lossen. De zelfwaardering blijft hierdoor laag en het kind vertrouwt het eigen oordeelsvermogen niet meer. Dit heet invalidering: hij/zij wordt niet op waarde geschat in zijn/haar oordeelsvermogen en raakt in de war. Seksueel misbruik kan gezien worden als een zeer invaliderende communicatie: het kind wordt in feite meegegeven dat het er niet toe doet wat hij/zij voelt; er wordt met zijn/haar gevoelens gespeeld en ernstig over diens persoonlijke grenzen heengegaan. Dit vergroot de instabiliteit en onzekerheid.

Biologische factoren
Biologische factoren lijken ook een rol te kunnen spelen: een kind kan een bepaalde aanleg hebben die hem/haar parten speelt met betrekking tot emoties. Kinderen die al vanaf hun geboorte sterk emotioneel reageren, hebben als baby en klein kind de zware taak om deze emoties de baas te worden. In sommige families komt borderlineproblematiek meer voor dan in andere. Dat kan betekenen dat genetische factoren meespelen, maar zeker is dat niet. Het is namelijk ook goed mogelijk dat in die families het borderlinegedrag van elkaar gekopieerd wordt. Het lijkt er op dat het functioneren van de hersenen en de leerstijl in hoge mate bijdragen aan de moeilijkheden die bij mensen met borderlineproblematiek spelen. In het kader van de leerstijl is het belangrijk dat de omgeving zich ervan bewust is dat de persoon met borderline belangrijke zaken leert met name door herhaling.

Een hechte gemeenschap
De problemen beginnen zich meestal voor te doen in de puberteit en adolescentie: de periode dat een jongvolwassene een plaats moet gaan innemen in de maatschappij. De maatschappij van tegenwoordig lijkt hierin ook ongunstig: onze cultuur wordt niet meer gekenmerkt door orde en veiligheid zoals vroeger. Een eindeloze stroom informatie overspoelt mensen. Het individualisme viert hoogtij, waarbij weinig oog is voor mensen die meer zorg nodig lijken te hebben. Ook in kerken lijkt de onderlinge zorg verminderd. Zo missen mensen met borderlineproblematiek vaak de bescherming van een hechte gemeenschap waarin zij alsnog een gevoel van veiligheid zouden kunnen opbouwen. En verder: verslavende middelen worden gedoogd. Er is gemakkelijk aan te komen in ons land. Hierdoor is het voor mensen met borderlineproblematiek ook gemakkelijker om te vluchten in de wereld van alcohol/drugs, terwijl dit hun kwetsbaarheid in feite vergroot.

De Hoop
In voorkomende situaties helpt De Hoop mensen met borderline. De Hoop bepaalt tijdens de intakeprocedure of zij de juiste zorg kan bieden aan mensen met deze problematiek óf dat zij hen doorverwijst naar een andere instelling en/of kliniek.