Problematisch internetgebruik

Het aantal tieners die hun internetgebruik niet onder controle hebben, groeit sterk. Ouders staan vaak machteloos omdat er niet te praten valt met hun (game)verslaafde pubers. Dr. Peter Greeven, psychotherapeut en hoofd Research & Development bij Novadic-Kentron roept ouders op om de relatie met hun kinderen te herstellen en vooral grenzen te stellen. "De tiener moet terug naar de realiteit."

De media duikelen over elkaar heen met berichtgeving over dit nieuwe fenomeen. Gamen is in de picture als nieuwe verslavingsvorm. De tiener van nu weet niet beter dan dat internet vierentwintig uur per dag beschikbaar is. Uit de monitor ‘Internet en Jongeren' van het IVO blijkt dat de ondervraagde tieners bijna allemaal dagelijks toegang tot internet hebben. Een op de vier jon- geren heeft een computer met internetmogelijkheden op de eigen kamer. Deze uitkomst schetst het kader van het krantenbericht van begin maart in het Algemeen Dagblad. Deze krant kopte groot: "Kind doet andere dingen op internet dan ouders denken." Volgens Dr. Greeven is dat het grote probleem. "Veel ouders hebben onvoldoende zicht op deze realiteit. Ze weten vaak niet wat normaal internetgebruik is. Zit hun kind bijvoorbeeld dagelijks vijf uur achter internet? Dan nemen ze dat als de norm. Ouders moeten het gedrag van hun kinderen dan ook checken bij dat van anderen." De kritische grens tussen verantwoord en onverantwoord gebruik van internet ligt ongeveer op drie á vier uur per dag. Dat blijkt althans uit het onderzoek van het IVO. Greeven stelt: "We moeten niet al dergelijk gedrag van de jeugd van tegenwoordig problematiseren. Een deel van het gebruik van internet hoort ook bij hun manier van communiceren. In deze tijd van technologische vernieuwing past het beeld van de mobiel bellende tiener. De grens van het gezonde gebruik is niet altijd goed te bepalen en zal voor iedereen anders zijn. Als de grens overschreden wordt, is dat wel goed zichtbaar. Het gedrag van een problematische internetgebruiker vertoont veel overeenkomsten met dat van een reguliere verslaafde. Ze zijn heel obsessief bezig met een bepaalde toepassing op internet, bijvoorbeeld msn-en of online gamen. Het overmatig gebruik maken van internet werkt een beloningsstructuur in de hand en leidt mogelijk tot soortgelijke biochemische reacties in de hersenen als bij andere verslaafden. De gebruiker krijgt het gevoel beloond te worden, de stof dopamine wordt aangemaakt. Die beloning, of de stof die vrij komt, is sterk verslavend. Dat zorgt er voor dat veel jongeren langer doorgaan dan goed voor ze is. Gaan ze de grens van verantwoord gebruik over, dan krijgen ze uiteindelijk last van een toename van depressie, angstklachten en eenzaamheid."

Sociale impact

Problematisch internetgebruik, ook wel compulsief internetgebruik genoemd, heeft vaak grote gevolgen voor de sociale omgeving. Zo verzuimt een grote groep gebruikers regelmatig om naar school te gaan, laten veel probleemgebruikers hun vrienden vallen en is het vele gamen vaak onderwerp van ruzie met ouders. De zogenoemde ‘peergroups' vallen weg. De online-vrienden worden steeds belangrijker als het gaat om vorming van mening en zelfbeeld. Met een op virtuele werkelijkheid gebaseerd zelfbeeld kan je niet veel in het echte leven. Ook is voor jongeren het onderscheid tussen realiteit en de virtuele wereld vaak moeilijk te maken. Daarom moeten tieners het contact met de realiteit niet verliezen.

Aanpak

Bij Novadic-Kentron, een instelling voor verslavingszorg, behandelen ze probleemgebruikers met gedrags- en systeemtherapie. De verslaafde tiener gaat als het moet met zijn ouders in therapie. Dr. Peter Greeven legt daarbij de nadruk op verandering van beloningsstructuur, het doorbreken van het gewoon geworden gedrag en het stellen van grenzen. "De relatie tussen ouders en kind moet hersteld worden. Het kind zal het positief contact met de ouders als beloning zien. Vaak zie je ook dat de realiteit uit het oog is verloren. Niet de ouders zijn de baas, maar het spel, de computer. Alles in huis draait om dit probleem. Daarom moet er herstel komen van de verhoudingen. De ouders moeten opnieuw in de ouderrol stappen en het kind moet dat leren te accepteren. Dat is voor een puber best lastig natuurlijk, omdat in de puberteit deze rol al snel ter discussie wordt gesteld." Toch heeft ook een puber duidelijke grenzen nodig. Daarom geeft Greeven praktisch advies aan ouders: "Blijf ten eerste in gesprek met je kind. Stel daarnaast ook duidelijk je eigen grens. Vaak is je kind door zijn of haar gedrag al vaak over deze grens heen gegaan. In huis ben jij de baas en gelden jouw regels. Wees daar duidelijk over. Informeer ten slotte bij andere gezinnen wat daar de norm is voor internetgebruik, zodat je ontdekt wat wel en niet normaal is. In gesprek blijven met je kind is lang niet altijd makkelijk. Het kan gemakkelijk uitmonden in een ‘gevecht'. Toch moet je als ouder dat gevecht niet uit de weg gaan, maar juist aangaan, om het contact te behouden. Je moet vooral niet meegaan in het probleemgedrag." Ouders hebben in sommige gevallen ook een bijdrage geleverd aan het compulsieve internetgebruik van hun kind. Al van jongs af raken kinderen gewend aan media en passief vermaak. Het kind in de box kijkt uren naar Teletubbies, want "dan is het zo rustig". Ook de playstation wordt op latere leeftijd ingezet met dit zelfde doel voor ogen. Heeft het kind de tienerleeftijd bereikt dan krijgt het een computer op eigen kamer, want "dat is wel zo makkelijk".

Onderzoek

Het AD bericht in het eerder genoemde artikel over het onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau. Het SCP stelt dat ouders de kennis die ze hebben over het internetgebruik van hun kinderen sterk overschatten. "Er is een verschil tussen wat de jongeren doen op de computer en zoeken op internet en wat hun ouders denken dat zij doen en zoeken", aldus de onderzoekers. Ouders weten lang niet altijd dat hun kind persoonlijke informatie op een site heeft staan en als ze het wel weten zijn ze vaak niet op de hoogte van de inhoud. Bijna alle gezinnen hebben tegenwoordig tenminste één computer thuis met een internetaansluiting. Bij iets meer dan een kwart van de gezinnen heeft de tiener een eigen pc met internet op de slaapkamer staan. Vooral dat laatste is niet verstandig volgens Peter Greeven: "Ik adviseer ouders altijd om de computer in het zicht te hou houden. Dus in een ruimte die door meerdere mensen gebruikt wordt. Zo houd je het toezicht. Als een kind op zijn of haar eigen kamer toegang heeft tot internet weet je als ouders niet half wat er allemaal op je kind af komt."

Voorlichting

Het feit dat ouders niet weten wat hun kind doet op internet vraagt om goede voorlichting. De afdeling Preventie van De Hoop geeft deze voorlichting op verschillende manieren. In samenwerking met Stichting Chris worden er bijvoorbeeld regelmatig spreekbeurten gegeven over computer- en internetgebruik. Daarnaast geven we ouders van tieners mediatraining, om ze meer mediawise te maken. Naast het geven van voorlichting is de afdeling Preventie verantwoordelijk voor de inhoud van het blad Plugged In, een magazine voor tienerleiders, docenten en ouders. Dit tweemaandelijkse tijdschrift neemt de jongerencultuur onder de loep. Seculiere en christelijke muziek wordt gerecenseerd en computergames uitgebreid besproken. Op de website www.pluggedin.nl kunt u een proefexemplaar downloaden en een abonnement aanvragen. Voor informatie over voorlichtingen van De Hoop kunt u kijken op www.dehooppreventie.nl.