Gokverslaving stijgt

Na een jarenlange gestage daling van het aantal hulpzoekende gokverslaafden, lijkt er sprake van een trendbreuk. Het aantal gokverslaafde hulpvragers zit weer in de lift. Wat doet de overheid?

In het nieuwe, nog te bouwen stadion van de voetbalclub FC Zwolle komt toch nog een gokhal. Oorspronkelijk was er sprake van een megagokhal van 2500 vierkante meter en met 400 speelplaatsen. Maar protesten vanuit de bevolking die bang waren voor toename van het aantal gokverslaafden, noopten de gemeentelijke overheid om in stemmen met een kleinere gokhal, die bovendien in de plaats komt van een al bestaande gokhal in het centrum van de stad. Oké, het is dan wel kleiner, maar gegokt moet er kunnen worden...

Nederlanders houden wel van een gokje. Mogelijkheden te over. Casino's, speelhallen, fruitautomaten, lotto, toto, loterijen, krasloten, allemaal mogelijkheden om gemakkelijk een stuk rijker te worden. Nederland neemt op de Europese gokranglijst een vijfde plaats in. Per Nederlander wordt er ongeveer 125 euro per jaar uitgegeven aan legale kansspe­len. In totaal gaat het op jaarbasis om 1,75 miljard euro.

Maar gokken is niet alleen maar een - althans volgens sommigen - leuk tijdverdrijf. Je kunt er namelijk ook knap door in de problemen komen. Al jaren wordt het aantal problematische gokkers geschat op 70 duizend personen. Niet iedereen met gokproblemen zoekt echter hulp. Halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw zochten ongeveer 7000 mensen per jaar hulp voor hun gokproblemen. Daarna daalde dat aantal gestaag naar ongeveer 2500. In 2003 was er echter plotseling een stijging met zeven procent naar 2800 personen, vier procent van alle hulpvragers. 31 Procent daarvan was nooit eerder met de hulpverlening in aanraking gekomen. De groep betreft met name jongeren en jongvolwassenen, dat wil zeggen, personen in de leeftijd jonger dan dertig jaar.

Voorlopige cijfers voor 2004 van de Stichting Informatievoorziening Zorg (SIVZ) in Houten tonen aan dat deze stijging zich lijkt door te zetten en wel met acht procent. Nu wil een stijging niet per definitie zeggen dat ook de omvang van de problematiek is gestegen. Het kan zijn dat meer mensen hulp zoeken, het kan ook zijn dat meer mensen verslaafd raken aan gokspelletjes. Toch is er alle reden om de vinger goed aan de pols te houden. In de tachtiger jaren van de vorige eeuw werd het gokaanbod aanzienlijk uitgebreid en nam het aantal gokverslaafden explosief toe. De overheid reageerde daarop door het aanbod aanzienlijk in te perken. In laag­drem­pe­lige gele­gen­he­den zoals cafetaria's, snack­bars, buurthui­zen en sport­kantines mogen sinds 1995 geen gokau­toma­ten meer voor­ko­men. Ook zijn de zogenaamde ‘piekautomaten', die sterk verslavend werken, verboden. Alleen in de zogenaamde 'natte horeca', de cafés, kunnen de kansspel­automaten blijven staan.

Wat doet de overheid op dit moment ten aanzien van kansspelen?

Overheidsbeleid
De overheid heeft zich tot doel gesteld een stringent en restrictief kansspelbeleid te voeren om op die manier potentiële risico's van kansspelen zoveel mogelijk tegen te gaan. Het gaat de overheid om het reguleren en beheersen van kansspelen. Daar gaat bijzondere aandacht uit naar het tegengaan van kansspelverslaving. Het beleid beoogt de consument te beschermen en illegaliteit en criminaliteit tegen te gaan. Dit vraagt van de overheid dat beleid en regelgeving zo actueel mogelijk zijn en dat die zo efficiënt en effectief mogelijk gehandhaafd worden.
Nu zit er natuurlijk een zekere spanning in de doelstellingen van de overheid. Aan de ene kant wil het voldoen aan de speelbehoefte bij het publiek door te voorzien in een passend legaal kansspelaanbod (en illegaal aanbod zoveel mogelijk tegen te gaan). De nu eenmaal bestaan­de mense­lijke speel­zucht moet, zeg maar, in goede banen geleid worden. Ook wilde de overheid de opbrengsten ten goede laten komen aan de staatskas en 'andere goede doelen'. Maar aan de andere kant mag dat aanbod ook weer niet zo groot zijn dat daarmee de andere doelstelling - het tegengaan van gokverslaving - in het gedrang komt.

Ondanks alle beperkende maatregelen van de overheid van de laatste jaren blijft er sprake van een enorm aanbod aan mogelijkheden om te gokken. Dat aanbod creëert tot op zekere hoogte zijn eigen vraag, maar ook moet gezegd worden dat de gokmogelijkheden aansluiten bij de intrinsieke wens van de mens om zonder al te veel inspanning rijk te worden. Nog altijd veel mensen denken - ten onrechte - dat meer geld hen meer geluk zal bezorgen. Hoe gemakkelijker het aanbod bij de mensen komt, hoe eerder ze geneigd zijn van dat aanbod gebruik te maken. Gokken via kansspelen op het internet vormt in dat opzicht een van de nieuwste loten aan de goktak.

Internetgokken
Het kabinet onderkent dat gokken via het internet op dit moment iets is waar het moeilijk invloed op kan uitoefenen. Uit een door onderzoeksbureau Motivaction, in opdracht van het College van toezicht op de kansspelen uitgevoerd onderzoek, blijkt dat in 2004 5,3 procent van de Nederlandse internetpopulatie - ongeveer 487 000 personen - meegedaan heeft aan betaalde kansspelen via internet. Het kabinet schrijft: "Door deze ontwikkeling dreigt de kanalisatiegedachte die ten grondslag ligt in het Nederlandse kansspelbeleid in gevaar te komen. Om die reden is besloten van overheidswege ook via internet kansspelaanbod toe te staan, waarbij uitgegaan wordt van bovenstaand principe: het voorzien in een legaal aanbod, het tegengaan van illegaal aanbod, het beschermen van de consument en het waar mogelijk tegengaan van kansspelverslaving."

De overheid wil nu zo spoedig mogelijk een internetproef doen waaraan uitsluitend wordt deelgenomen door Holland Casino. Het wil zo ervaring opdoen met deze (nieuwe) vorm van kansspelaanbod en inzicht krijgen in de effecten daarvan, met name op het gebied van kansspelverslaving. Minister Donner wil geen andere gegadigden voor deze proef toestaan. Hij schrijft aan de Tweede Kamer: "Bedacht dient te worden dat de internetproef - in ieder geval voor de duur van de proef - tot enig additioneel aanbod, dat wil zeggen naast het bestaande kansspelaanbod van de kansspelvergunninghouders, leidt. Ik meen dat deze uitbreiding of vernieuwing van het kansspelaanbod, zeker wanneer de proef beperkt blijft tot Holland Casino, goed te verenigen is met het restrictieve karakter van het Nederlandse kansspelbeleid en de daaraan ten grondslag liggende kanalisatiegedachte. Een verdergaande vergroting van het aanbod, die het gevolg zou zijn van een ruimere opzet van de internetproef, zou mijns inziens strijdig kunnen zijn met dat beleid." Op basis van de proef moet duidelijk worden of kansspelaanbod via internet structureel kan worden toegestaan en zo ja, onder welke voorwaarden.

Slot
Het aantal gokverslaafden stijgt weer. Dat zou de overheid er toe moeten leiden om uiterst terughoudend te zijn ten aanzien van het uitbreiden van gokmogelijkheden. Dit geldt ook de gokmogelijkheden die via internet worden aangeboden. Het verleden heeft immers laten zien dat een restrictiever beleid kan leiden tot een vermindering van de hulpvraag.