De chatbox als grootste vijand

"Ik heb een vriend die chatverslaafd is. Ik zie onze relatie ten onder gaan door het chatten", schrijft Liesbeth op internet. Ze reageert op een krantenbericht over het toegenomen aantal chatters in Nederland. Na haar verhaal volgt een lange lijst met reacties. "Ik raakte door het chatten mijn baan kwijt", "De computer staat centraal in ons huwelijk" en "Wisten jullie dat een Engelse vrouw haar kinderen niet meer mag zien. Ze verwaarloosde haar kinderen door het chatten!" Een artikel over chatten én chatverslaving.

Internet heeft een blijvende plaats in onze samenleving ingenomen. We vinden het heel normaal om te surfen, chatten en e-mailen. En omdat er zóveel te doen is op internet, gaat er vaak veel tijd in zitten. Bij sommige mensen gaat de aandacht voor internet te ver. Zij vinden de virtuele, anonieme wereld op internet leuker dan de ‘normale' buitenwereld. En dat heeft gevolgen voor hun sociale contacten, hun werk of studie of zelfs hun financiële situatie. In De Hoop Magazine (nummer 1, 2001) plaatsten we een artikel over deze problematiek met de titel ‘Internet is de verslaving van de toekomst'. Ondanks het enorm toegenomen gebruik, werd en wordt er weinig aandacht besteed aan internetverslaving.

C. Kan, psychiater in het Radboudziekenhuis te Nijmegen is gespecialiseerd in medicatieverslaving. In het artikel verklaart hij: "Gezien de onbegrensdheid, het anonieme gebruik en de bekrachtigende eigenschappen van het internet is internet-afhankelijkheid de verslaving van de toekomst. Klinieken voor alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen zullen zich moeten voorbereiden op een nieuwe groep verslaafden". Een groep die onderverdeeld kan worden in: cybersex-verslaafden (pornografie bekijken, downloaden en verhandelen), internetverslaafden (overmatig spelletjes doen, gokken, beleggen en shoppen), informatieverslaafden (het zoeken naar en downloaden van allerlei informatie), computerverslaafden (mensen die verslaafd zijn aan de computer zelf) en chatverslaafden (dr. K. Young, Caught in the Net, 1999).

Wat is chatten?
Het woord ‘chatten' komt uit het Engels. ‘To chat' betekent zoiets als ‘een praatje maken' of ‘kwebbelen en babbelen'. In de volksmond betekent het ‘praten via de computer', het versturen van korte tekstberichten - waarop direct kan worden gereageerd - via een chatprogramma of een openbare chatbox. Het gaat snel en het is spannend doordat er vaak anoniem wordt gechat. Dat is meteen het grootste gevaar van de openbare chatbox: je weet nooit precies met wie je aan het chatten bent, want de box is voor iedereen toegankelijk. Bij het chatten via een chatprogramma kun je zelf bepalen met wie je chat. De twee populairste chatprogramma's zijn MSN Messenger en ICQ. Deze programma's moeten worden gedownload op de computer. MSN Messenger wordt tegenwoordig zelfs standaard meegeleverd bij aankoop van een nieuwe pc.
Als je in een stad aan willekeurige voorbijgangers vraagt wat men van chatten vindt, krijg je wisselende reacties. ‘Chatten is een nutteloos tijdverdrijf', ‘Chatten is gezellig', ‘Chatten- Wat is dat-', ‘Ik heb wel betere dingen te doen' en zelfs ‘Chatten is een kunst. Ik kon het pas nadat ik mijn typdiploma had gehaald!' Niet iedereen is vol lof, maar een klein (groeiend) aantal mensen is zo verslaafd aan chatten dat ze niet of nauwelijks functioneren zonder.

Chatverslaafd
Marion Dirksen (23) is naar eigen zeggen chatverslaafd. Ze praat er niet graag over, want "het is toch eigenlijk niet normaal, hè-" Ze vertelt: "Ik chat soms meer dan vijf uur per dag. Het gebeurt zelfs regelmatig dat ik niet voor vier uur ‘s ochtends in mijn bed lig, terwijl ik de volgende dag gewoon naar mijn werk moet. Mijn collega's weten niet dat ik chat. Zij denken dat ik een boek aan het schrijven ben waarin soms meer tijd gaat zitten dan wenselijk. Schrijvers werken het liefste ‘s nachts, toch- Natuurlijk vind ik het vervelend dat mijn collega's regelmatig zeggen dat ik er slecht uitzie. Ook word ik - ik weet niet hoe vaak - aangeraden om eerder naar mijn bed te gaan, maar dat lukt niet! Ik kan me niet losscheuren van de computer. Zodra ik dat doe, voel ik me alleen. Op internet ben ik gewild, wil iedereen met mij kletsen." Marion is niet de enige. In 2001 werd door het Rotterdamse onderzoeksbureau Blauw Research een onderzoek gehouden onder ruim 900 internetters. Conclusie: vier op de tien Nederlandse chatters is in meer of mindere mate verslaafd aan chatten en zegt ‘meer tijd dan wenselijk' bezig te zijn met chatten. Uit het onderzoek blijkt ook dat vrijwel alle internetters weten wat chatten is. Zestig procent heeft het zelf ook eens gedaan.

40-plussers-op-zoek
Voor mensen als Marion is chatten een vlucht. "Als ik chat, denk ik niet na. Het enige waar ik me druk over moet maken, is dat ik snel genoeg typ. Ik ben nog niet zo lang geleden afgestudeerd. Mijn studie vond ik al zwaar en regelmatig ging ik chatten als een werkstuk of een opdracht niet lukte. Ik begon dus eigenlijk met chatten om ‘even iets anders te doen', maar al snel kon ik niet meer zonder en miste ik het contact met mijn chatvrienden. Nu ik een baan heb, is er niets veranderd. Als er teveel druk op mij ligt, krijg ik een enorme behoefte om alles te ontvluchten." Andere mensen gebruiken chat om een relatie te zoeken. Onderzoek heeft uitgewezen dat relatief veel jongeren een relatie zoeken en krijgen via chatboxen (Str8!, nummer 35). Kijk op een willekeurige chatsite en je ziet een hele rij van seksgetinte boxen waaruit je kunt kiezen. Een chatbox voor 40-plussers-op-zoek, man-zoekt-man, tienerseks, enz.
Op internet staan diverse succesverhalen van mensen die elkaar hebben ontmoet via de chatbox. Sommige zijn nu zelfs getrouwd of samenwonend. Maar er zijn minder positieve verhalen te vinden, zoals dat van Melany op een Engelse site: "Ik ontmoette de man van mijn dromen in de chatbox voor alleenstaande 25-plussers. Het klikte zo goed dat we afspraken om elke dag privé met elkaar te chatten. Na een half jaar vroeg hij of we elkaar konden ontmoeten. Ik stemde daarmee in. (...) Hij bleek een bejaarde vent te zijn met vier achterkleinkinderen! De hele tijd heeft hij zich anders voorgedaan. Ik voel me bedrogen."

Kinder-chat
Ook kinderen chatten en soms zelfs zoveel dat sommige kinderen niet zonder kunnen. Dat blijkt uit het verhaal van Arnoud (13). "Als ik uit school kom, ga ik meteen achter de computer zitten. Ik ga altijd naar dezelfde chatbox en ik ken bijna iedereen. Ik ga eigenlijk nooit iets doen met andere vrienden. Zij vragen me toch al niet meer mee als ze iets gaan doen. ‘Jij moet zeker weer chatten', zeggen ze dan. Van mijn ouders mag ik drie uur per dag op internet, maar ze werken allebei veel en dus zit ik vaak toch langer te chatten".

Bijna elke site voor kinderen heeft tegenwoordig een chatbox. En op (bijna) elke site staat een lijst met waarschuwingen. Er is zelfs een speciale site (http://www.surfsafe.nl/) opgezet om kinderen en volwassenen te waarschuwen voor gevaren van de chat en het internet. Zo staat er: ‘Je anders voordoen dan je bent kan geinig zijn, maar ook gevaarlijk. Je weet nooit zeker met wie je chat'. Of: ‘Als je afspreekt met iemand van internet, doe dat dan waar veel mensen zijn. Neem iemand mee en laat thuis weten waar je bent'. Ook staan er tips voor ouders over de manier waarop ze om kunnen gaan met het internetgedrag van hun kinderen. Een voorbeeld: ‘Wat in alle gevallen belangrijk is, is dat je als ouder betrokken bent bij wat je kind op het internet doet, en dat was er op het internet gebeurt bespreekbaar is'.

Seksuele uitnodigingen
In april 2002 openden Kinderconsument (http://www.kinderconsument.nl/) en Surfkids (http://www.surfkids.nl/) het Kindertestlab. Via het Kindertestlab kunnen kinderen hun mening kwijt over allerlei internetproducten. De eerste test van deze virtuele kinderconsumentenbond betrof de chatbox. Na twee weken hadden meer dan 1300 kinderen aan de test meegedaan, vooral in de leeftijd van tien tot dertien jaar. Dit wordt gezien als het allereerste grootschalige ervaringsonderzoek onder chattende kinderen in Nederland. Belangrijkste conclusie: één op de vijf Nederlandse kinderen die op internet chatboxen bezoeken, wordt daar bestookt met seksuele uitnodigingen van chatters. Verder blijkt uit de test dat er regelmatig gediscrimineerd en gescholden wordt in chatboxen.
Vier PABO-studenten hebben een onderz
oek gedaan naar het internetgedrag van kinderen. In een interview met een basisschoolleraar vroegen ze of kinderen wel eens chatten als ze in de klas achter de computer zitten. Zijn antwoord: "Nee, dat mogen ze niet van mij. Je weet nooit wat ze daar allemaal doen. Je hebt er geen zicht op en ik vind het wel heel belangrijk dat je bij het chatten zicht houdt op wat er gebeurt. Je weet bij chatten nooit met wie je praat en de kinderen zeggen gewoon alles tegen iedereen. Dat kan heel gevaarlijk zijn. Ook worden er veel dingen gezegd die de kinderen snel over nemen, scheldwoorden bijvoorbeeld. Chatten is te veel een persoonlijk iets om in de klas te doen, net als e-mail lezen. Dat doen ze maar thuis."

Andere vormen van chat
In het onderzoek van Blauw Research (2001) werden ook andere vormen van chatten genoemd. Zo bestaat er naast het ‘normale' chatten ook het chatten via de mobiele telefoon, SMS-en (Short Message Service) en voice- en videochat. Uit cijfers van de GSM Association blijkt dat in het eerste kwartaal van 2002 wereldwijd 75 miljard SMS-berichten zijn verstuurd. En vanaf dit jaar kunnen we niet alleen via de mobiele telefoon SMS-en, maar ook via de vaste telefoon. Dat we in de toekomst nog meer over internet- en chatverslaving gaan horen, staat zo goed als vast. Of deze verslavingsproblematiek echt gróte vormen aan zal nemen, valt nog te bezien. In de meeste gevallen is het vooral de kennismaking met internet en de chat die veel tijd kost. Roel Kerssemakers is woordvoerder van de Jellinek verslavingsklinieken in Amsterdam. "Ook niet iedereen is vatbaar voor internetverslaving. Net zoals bij andere verslavingen is er vaak een achterliggende reden. Vaak is het een vlucht." (Computerx.nl, april 2001) Zodra de chat of het internet wordt gebruikt om dingen te vergeten of te verdoezelen, wordt het tijd dat iemand goed naar zichzelf gaat kijken. Voor hulp kan altijd worden aangeklopt bij een verslavingskliniek.

De naam ‘Marion Dirksen' is om privacyredenen gefingeerd.