Waardoor komt alcoholverslaving?

Waardoor komt het?
Waarom wordt de één wel verslaafd en de ander niet? Dat is een vraag die wetenschappers al heel lang bezighoudt. Helaas is dit antwoord niet zo maar te geven. Alcoholverslaving is een samenloop van veel verschillende biologische, psychologische en sociale factoren. Uiteindelijk maakt uzelf de keus om te beginnen of niet.

Biologische factoren
Met biologische factoren bedoelen we die factoren die een individu met zijn geboorte meekrijgt.

Erfelijkheid
Het risico om verslaafd te raken is groter in kinderen waarvan één van de ouders verslaafd is aan alcohol. Als beide ouders verslaafd zijn, is dit risico nog groter. Het blijkt bijvoorbeeld dat kinderen van alcoholisten die bij hun geboorte geadopteerd worden een drie tot vier keer zo grote kans hebben om verslaafd te raken. Genetische factoren kunnen echter maar een klein deel verklaren. Een belangrijk deel wordt verklaard door omgevings- of interpersoonlijke factoren.

Van nature goed tegen alcohol kunnen
Mensen die van nature goed tegen alcohol kunnen, lopen een groter risico op het ontwikkelen van een alcoholverslaving. Dit komt omdat zij de direct positieve effecten van alcohol sterker ervaren en de later optredende negatieve effecten, minder sterk ervaren. Zonen van verslaafde vaders bijvoorbeeld blijken gevoeliger voor de positieve effecten van alcohol (ontspannen) en minder gevoelig voor de negatieve effecten (kater) van alcohol. Dit vergroot de kans op verslaving.

Zwangerschap
Jonge mensen die prenataal blootgesteld zijn aan overmatig alcoholgebruik door hun moeder krijgen veel vaker problemen met alcohol, in vergelijking met jongeren waarvan de moeder niet overmatig dronk.

Psychische factoren
Met psychische factoren bedoelen wij die factoren die betrekking hebben op datgene wat u denkt, voelt en wilt.

Gewenning
Gewenning aan het gebruik van alcohol (bijvoorbeeld elke avond na het werk een paar pilsjes, of voor het slapen gaan een glas wijn) verhoogt de kans op alcoholverslaving.

Positieve verwachtingen
De verwachtingen die u heeft over de effecten van alcohol (bijvoorbeeld: ‘Als ik straks een borrel op heb, voel ik me heerlijk ontspannen en dat vind ik belangrijk') bepalen mede óf u drinkt, hoeveel u drinkt en welke effecten u zult ervaren.

Depressie
Depressie kan een belangrijk risico vormen in het ontwikkelen van alcoholproblematiek, met name bij vrouwen. Naast een oorzaak kan depressie ook een gevolg zijn van alcoholproblematiek.

Angsten: zoals paniekstoornis en sociale fobie
Ook angst(stoornissen) kunnen belangrijke voorspellers zijn van alcoholproblemen. Vaak wordt alcohol dan gebruikt als ‘medicijn' om situaties waarin men zich angstig voelt, aan te kunnen. Dit is vanzelfsprekend geen oplossing.

Jeugdtrauma's
Jeugdtrauma's, zoals kindermishandeling, seksueel misbruik en kind zijn van ouder(s) met alcoholproblematiek, vergroten de kans op alcoholproblematiek.

Slepende conflicten
Slepende conflicten doen de kans op alcoholmisbruik en -afhankelijkheid toenemen onder zowel mannen als vrouwen.

Stress, problemen of zorgen
Stress, problemen of zorgen verhogen de kans op alcoholproblematiek. Doorgaans wordt alcohol dan gebruikt om stress of problemen aan te kunnen en/of te vergeten.

Persoonlijkheidskenmerken
Bepaalde persoonlijkheidskenmerken lijken verband te houden met problematisch alcoholgebruik, bijvoorbeeld:

• het zoeken van spanning en sensatie;
• impulsiviteit en rebellie (opstandig zijn);
• daarnaast lijken mensen - met name vrouwen - met een neurotische instelling (angstig en gespannen) ook meer risico te lopen.

Sociale factoren
Sociale factoren zijn factoren die u beïnvloeden vanuit uw omgeving - zoals familie, vrienden, school, werk - en waarop u reageert. Het gezin waarin u bent opgegroeid hebt u niet zelf gekozen. Toch heeft deze ervaring - hoe er binnen uw gezin met alcohol werd omgegaan - een belangrijke invloed op uw eigen alcoholgedrag.

Sociale druk
De manier waarop er door vrienden, collega's en familie tegen alcohol wordt aangekeken, speelt een grote rol in het wel of niet (regelmatig) drinken van alcohol. Ook kan er sociale druk bestaan om ‘mee te drinken'. Als u daar niet tegen bestand bent, vormt dit een risicofactor. Met name bij jongeren kan sociale druk een grote rol spelen in het wel/niet drinken van alcohol.

Ouders
Ouders zijn een voorbeeld voor kinderen. Hoe er door ouders met alcohol wordt omgegaan, beïnvloedt hoe kinderen hier later zelf mee om zullen gaan. Kinderen van ouders met alcoholproblematiek vormen een risicogroep, omdat er thuis vaak positief over de effecten van alcohol is gesproken en alcohol in huis makkelijk te verkrijgen was.

Cultuur en religie
De cultuur waaruit u komt blijkt mede bepalend te zijn voor uw alcoholgebruik. Vaak hangt dit ook samen met de daar heersende religie. Zo drinken jongeren van Turkse en Marokkaanse (Islamitische) afkomst veel minder alcohol in vergelijking met hun Nederlandse leeftijdsgenoten.

Makkelijke verkrijgbaarheid
Hoe makkelijker alcohol te verkrijgen is, hoe lager de drempel om het te kopen en hoe makkelijker alcoholgebruik kan leiden tot alcoholmisbruik. Dit geldt zeker voor iemand die het moeilijk vindt om grenzen te stellen. Alcohol is in elke supermarkt verkrijgbaar dus...

Stedelijk gebied
Wonen in een stedelijk gebied vergroot de kans op alcoholproblematiek zowel bij mannen als vrouwen.

Werkloos/arbeidsongeschikt
Werkloosheid kan met name bij mannen een belangrijke risicofactor vormen voor het ontwikkelen van een alcoholprobleem.

Reclame
Jaarlijks worden er enorme bedragen uitgegeven aan alcoholreclames (in 1999 werd er ruim 100 miljoen euro uitgegeven. Met name jongeren zijn een belangrijke doelgroep. Het feit dat jongeren meer zijn gaan drinken kan een direct gevolg daarvan zijn.

Eigen keuze
Niemand kiest er bewust voor om aan alcohol verslaafd te raken. Toch kan gezegd worden dat verslaving een keuze is. Of beter gezegd het gevolg van veel eigen keuzes:

• de keuze om als ontspanning alcohol te drinken;
• de keuze om op een avond te veel alcohol te drinken;
• de keuze om alcohol te drinken om je meer op je gemak te voelen;
• Etcetera...

Al deze keuzes worden gemaakt vóórdat iemand verslaafd is. Iemand komt sneller tot deze keuzes wanneer de beschreven risicovolle biologische, psychologische en/of sociale factoren een rol in zijn/haar leven spelen. Maar altijd kan iemand kiezen uit verschillende alternatieven en hoeft een alcoholverslaving niet het gevolg te zijn.

Risicogroepen
In bepaalde groepen is er sprake van een verhoogde kans op alcoholproblemen. De volgende groepen kunnen worden onderscheiden.

Mannen
Er zijn ongeveer vier maal zoveel mannen als vrouwen die kampen met alcoholproblematiek. Onder werkende mannen zijn er zelfs een half miljoen mannen (12,1 procent) die een probleem met alcohol hebben.

Jongeren
Alcoholmisbruik en -afhankelijkheid komt bij jonge mensen meer voor dan bij ouderen. Van de mannen tussen de 18 en 24 jaar is volgens het CBS zelfs veertig procent een zware drinker (één of meer dagen per week zes of meer glazen drinken).

Studenten
Onder studenten is er een hogere kans op alcoholproblematiek. Met name onder mannelijke studenten is er een verhoogde kans op verslaving. Sociale druk speelt hier een rol: overmatig alcoholgebruik is vaak gewenst sociaal gedrag.

Alleenstaanden
Alleenstaanden hebben meer kans om verslaafd te raken dan mensen die samenwonen met een partner of getrouwd zijn.

Hoog opgeleide vrouwen
Vrouwen met een hoge opleiding hebben meer kans op problemen met alcohol in vergelijking met vrouwen die lager zijn opgeleid.

Mensen met een stemmings- of angststoornis
Vrouwen en mannen die problemen hebben met alcohol, lijden opvallend vaak aan een stemmings- of angststoornis.

Rokers
Tussen de tachtig en 95 procent van de alcoholisten rookt tabak, in vergelijking met ruim dertig procent van de bevolking. Ook is zeventig procent van de zware alcoholgebruikers tevens excessief gebruiker van tabak (meer dan één pakje per dag).