Alcohol onder de 16: nog even wel/niet?*

*Doorhalen wat niet niet van toepassing is

Dat alcohol onder de zestien schadelijk is voor de ontwikkeling van het brein, dat is vrij bekend. Toch drinkt - ondanks deze kennis - een groot aantal jongeren rustig een biertje (of meer) voor zijn of haar zestiende levensjaar. Wat is de oorzaak van dit gedrag? Kunnen tieners de gevolgen van hun gedrag overzien, of moeten volwassenen hen tegen zichzelf beschermen? Wat is de rol van de overheid en wat doet de brancheorganisatie in de alcoholindustrie?

Suzanne is veertien jaar als ze in coma raakt na een avondje drinken met haar vrienden. Ze wil die avond naar een discotheek en besluit met haar vriendinnen in te drinken. Suzanne vertelt haar verhaal in de Zembladocumentaire ‘Comazuipen': "Iedereen had wat alcohol meegenomen. We wilden aangeschoten worden, zodat het gewoon gezellig werd." Ze drinkt die avond zoveel dat ze in coma raakt. Haar ouders vinden haar meer dood dan levend en brengen haar met spoed naar het ziekenhuis. Suzanne komt bij uit haar coma maar ondervindt nog steeds de gevolgen van haar alcoholgebruik. Haar concentratievermogen is sterk achteruitgegaan als gevolg van de schade die de alcohol aan haar hersenen heeft toegebracht. Hierdoor kan ze niet langer het VWO volgen, zoals eerder, en moet ze terug naar de HAVO.

Brein in ontwikkeling
Suzanne is niet de eerste tiener die als gevolg van overmatig alcoholgebruik in coma wordt binnengebracht. Bijna iedere week wordt er wel een tiener het ziekenhuis binnen gebracht met een alcoholvergiftiging. Nico van der Lely - kinderarts in het Reinier De Graaf Gasthuis in Delft - ziet deze door alcohol vergiftigde tieners regelmatig op zijn speciaal geopende Alcoholpoli voor kinderen. In de documentaire van Zembla zegt hij het volgende: "Deze tieners hebben een brein dat gemarineerd is in de alcohol, nog voordat de puberteit begint. Dus het schadelijke effect is des te groter op dat ontwikkelende brein. Als je dat als kind meemaakt is dat van invloed op wie je bent, wat je wilt gaan worden, je intellectuele functies, maar ook je emotionele stabiliteit."

Puberaal gedrag
Daar wringt hem nu net de schoen. Tieners met een nog niet volledig ontwikkeld brein zijn emotioneel onstabiel, overzien nog niet de keuzes die ze maken en kunnen nog geen complexe beslissingen nemen. Vandaar de woede-uitbarstingen en de hang naar risicogedrag in de puberteit. Een tiener die weet dat alcohol schadelijk is voor zijn hersenen, kan - ondanks deze kennis - de gevolgen van zijn drinkgedrag niet overzien. Hij moet tegen zichzelf beschermd worden. Scott Swartzwelder, een Amerikaanse neuroloog, vertelt in de documentaire ‘Comazuipen' over zijn onderzoek naar de invloed van alcohol op het puberbrein. "Je wordt een beetje dommer. Je kunt dingen niet zo goed leren en onthouden. Je kunt niet zo goed plannen en je aan een plan houden. Dingen die je moeten kunnen om succes te hebben als een volwassene. Juist die dingen worden ontwikkeld tijdens de puberteit."

Leeftijdsgrens
Wanneer we het tij niet keren, krijgen we als maatschappij de rekening gepresenteerd van ons tolerante gedrag richting drinkende pubers. "Kinderen drinken allemaal wel eens op die leeftijd (veertien jaar, red.), dat moet ook gewoon kunnen," zegt de moeder van Suzanne in de documentaire. Kinderarts Nico van der Lely stelt juist dat zestien jaar een onlogische grens is voor toestemming om alcohol te drinken: "In veel landen ligt de lat op achttien jaar. Biologisch gezien zou twintig of eenentwintig een veel logischere grens zijn, zoals sommige landen ook doen. Maar ik begrijp dat beleidsmakers omwille van economische belangen - en belangen die ik als dokter niet kan overzien - die grens niet op eenentwintig kunnen stellen. Maar het is onlogisch om de grens op zestien te zetten."

Keuzevrijheid?
Wat zijn die economische belangen, waar de kinderarts het over heeft? De Nederlandse producenten en importeurs van bier, wijn en gedistilleerde dranken zijn verenigd in de Stichting Verantwoord Alcoholgebruik (STIVA). Op haar website zegt de stichting: "Belangrijke principes voor STIVA zijn zelfstandigheid en individuele keuzevrijheid van de mens. Eén van die keuzes is het drinken van alcohol. Verantwoord drinken is positief, onverantwoord drinken niet." Op basis van het voorgaande kunnen we concluderen dat dit principe voor een puberende tiener niet opgaat. Toch richt de alcoholbranche zich met de populaire - mierzoete - mixdrankjes wél op deze doelgroep. En dat terwijl in een flesje mixdrank zo'n drie cc pure alcohol méér zit dan in een glas bier, wijn of jenever. De toegevoegde suiker zorgt er ook nog eens voor dat de alcohol snel wordt opgenomen in je bloed, met alle gevolgen van dien. Moeten we tieners hierin de vrijheid van keuze geven, of moet de overheid hen met regels beschermen?

Leven en dood
De Bijbel is heel duidelijk over de mens en zijn of haar keuzevrijheid. God heeft ons geschapen met een vrije wil, maar geeft ons ook regels en richtlijnen. Dezebieden ons een gezond kader waarbinnen we kunnen leven. Zo gaf Hij ons de tien geboden. Het houden ervan zou voor het volk Israël leiden tot een zegen op hun leven: "Opdat uw dagen verlengd worden en het u wél ga in het land dat de HERE, uw God, geeft" (Deuteronomium 5:16b). God stelt het volk Israël voor de keuze tussen leven en dood (Deuteronomium 30:15-20). Tieners kunnen ook kiezen voor een gezond leven door zich te houden aan gezonde regels. Ouders kunnen beginnen thuis deze regels te stellen. Wanneer u een thuiswonende tiener verbiedt om voor zijn achttiende alcohol te drinken, levert dat misschien de nodige strijd op. Als volwassene kunt u de (gunstige!) lange termijn gevolgen van deze beslissing e echter overzien. Dit alcoholverbod zal immers bijdragen aan degezonde ontwikkeling van de hersenen van uw tiener. En een gezonde hersenontwikkeling helpt uw tiener keuzes te maken voor de rest van zijn/haar leven.

Bijbelse richtlijnen rondom alcoholgebruik

• Mattheüs 22:39 (uw naaste liefhebben als uzelf)
• 1 Corinthiërs 6:12 (controle hebben over uzelf)
• 1 Corintiërs 6:19 (zorgen voor het lichaam)
• Romeinen 14:21 (rekening houden met anderen)

Auteur: Rob Veenstra, PluggedIn, jrg 8, nr 40, augustus 2008