Wat is schuld?

Veel mensen beschouwen schuld als een onprettig gevoel dat we ervaren op het moment dat we niet handelen zoals we zouden willen. We hebben niet geluisterd naar onze innerlijke stem en zijn als het ware buiten het morele kader van ons geweten gestapt. Het schuldgevoel fungeert daarbij als het ware als een alarmsignaal.

Voor veel mensen is het morele kader niet iets dat aangeboren is, maar iets dat door ouderlijke opvoeding aan kinderen van jongsaf aan wordt bijgebracht in de vorm van geboden en verboden. Als het kind doet wat gevraagd wordt, vermijdt het straf. Het kind maakt de geboden en verboden van de ouders tot iets van zichzelf, hij ‘internaliseert’ ze. Vanaf dat moment is externe autoriteit om die geboden en verboden af te dwingen, niet meer nodig.

Schuld en schaamte
Nauw verbonden met schuld - en er soms bijna identiek mee - is schaamte. Schuld is eigenlijk de boodschap van afkeuring door het geweten dat eigenlijk zegt: je zou jezelf moeten schamen. Schaamte is het onprettige gevoel dat we ervaren wanneer aangetoond wordt dat we iets gedaan hebben dat de maatschappij afkeurt. Schuld voel je dan wanneer blijkt dat de opvattingen van de maatschappij tegengesteld zijn aan die van ons.

Intern en extern
Schuld heeft meer te maken met een intern moreel oordeel, schaamte meer met een extern moreel oordeel. De Amerikaanse emeritus-hoogleraar Theologie en Ethiek Lewis B. Smedes stelt bondig: "We voelen ons schuldig over wat we doen. We schamen ons voor wat we zijn." Schuld veroorzaakt een gevoel van spijt, schaamte maakt dat we onszelf als onacceptabel zien.