Wat zijn de oorzaken van eenzaamheid?

De oorzaken voor eenzaamheid zijn divers:

Sociale factoren
Eenzaamheid is dan het gevolg van snelle sociale veranderingen die iemand in zijn leven kan meemaken. In onze haast-cultuur wordt het mensen steeds moeilijker gemaakt om zinvolle contacten met anderen aan te gaan. Contacten worden oppervlakkiger, mensen isoleren zich van elkaar en sluiten zich op in hun eigen wereldje. Dit verschijnsel wordt nog eens bevorderd door de als maar complexer wordende technologie waarbij mensen geen zich meer hebben op het geheel en vervolgens hun eigen plaats in dat geheel ook niet meer weten.

Andere factoren zijn onder meer de hoge mate van mobiliteit (bijvoorbeeld een verhuizingen die ook het loslaten van relaties betekent) en de verstedelijking waar mensen zich letterlijk opsluiten tussen de muren. Geoffrey Francis Fisher, aartsbisschop van Canterbury (1887-1972), zei in dit verband eens dat er in de steden niemand stil is maar velen eenzaam; en dat op het platteland de mensen stil zijn maar er slechts weinig eenzaam zijn. En dan misschien wel een van de grootste factoren: de negatieve invloed van overvloedig televisiekijken op relaties.

Ontwikkelings- en psychologische factoren
Gedurende de ontwikkeling van een persoon van kind tot volwassene kunnen er vele factoren zijn die uiteindelijk leiden tot eenzaamheid. Bijvoorbeeld: als er gedurende de ontwikkeling geen hechting plaats vindt met andere personen, met name van het kind met de ouders. Of als het opgroeiende kind zich niet geaccepteerd weet door ouders, docenten, mede-scholieren, enzovoorts.

Ook kan het iemand ontbreken aan bepaalde (praktische en sociale) vaardigheden waardoor hij in het intermenselijk verkeer iedere keer opnieuw buiten de boot valt. Eenzaamheid komt veel meer voor bij mensen die van zichzelf vinden dat ze niet aan bepaalde normen voldoen. Ze zijn onzeker, hebben een lage zelfwaardering en een gebrek aan zelfvertrouwen. Vaak vinden ze het moeilijk om te communiceren. Andersom kan ook: ze zijn juist overmatig met zichzelf bezig, willen beroemd zijn (denk aan acteurs en actrices!), hangen de populaire bink uit, en stoten daardoor mensen af. Sommige mensen zijn van nature passief. Zeker als ze het gevoel hebben dat ze de situatie waarin zij verkeren niet kunnen beheersen, neigen zij er toe om zich terug te trekken.

Situationele factoren
Soms heeft eenzaamheid te maken met de situatie waarin iemand verkeert. Een langdurig ziekbed, gezinsproblemen, een scheiding, een verblijf in een verpleegtehuis, een traumatische ervaring, een gevangenis: allemaal situaties waarin mensen kunnen vereenzamen. De maatschappij werkt in dat opzicht niet echt mee. In onze huidige hyperindividualistische maatschappij wordt de zelfstandigheid van mensen overbenadrukt. Dat kan ontaarden in een houding waarin mensen denken anderen niet nodig te hebben. Maar zo'n houding lijdt vrijwel altijd tot eenzaamheid.

Geestelijke factoren
God heeft de mens voor zichzelf geschapen, zoals we boven al zagen. Elke poging om buiten God echte rust te ervaren, loopt stuk op de gebrokenheid van de schepping na de zondeval. Alleen in Hem kunnen wij rust ervaren, zoals de kerkvader Augustinus al wist: ons hart is onrustig in ons totdat het rust vindt in God. Die rust heeft alles te maken met de gemeenschap die we door het geloof met God mogen hebben. Buiten God blijft de mens eenzaam. Buiten Hem kan de mens ten diepste alleen maar zinloosheid ervaren.